İpek Böcekçiliği ve Dokumacılığı (Pasuri)

Kulp, kültürel kimliğinde en belirgin yeri olan zenginliğini ipekçilik geleneğinden alır.

• Yaş Koza Üretimi: Kulp, Türkiye genelinde yaş koza üretiminde ilk sıralarda yer alarak bu alanda en önemli merkezlerden biridir.

• "Pasuri" Markası ve El Tezgahları: İlçe, el dokuması ipeğin hâlâ sürdürüldüğü nadir yerlerdendir. "Pasuri" adıyla bilinen yöreye özgü ipek şal, fular ve puşi gibi ürünler, geleneksel el tezgahlarında dokunur. Bu zanaat, ilçenin ekonomik ve kültürel imzasıdır.

  

  Tarihi Kaleler ve Yapılar

  İlçe, ismine ve tarihine kaynaklık eden özgün tarihi yapılara sahiptir.

  • Kafrum Kalesi (Kefrum/Kafrum): İlçe merkezine yakın konumda, Bizans döneminden kalma, Kulp'a adını veren Derebeyi Kulpo ile ilişkilendirilen önemli bir kaledir. Bölgede tuğladan yapılmış tek kale olma özelliği ile mimari açıdan da özeldir.

  • Kanikan Mağaraları (İnkaya): Yontma Taş Devri'ne kadar uzanan, mağara ve kaya mezarları içeren ve Kulp tarihinin derinliğini gösteren arkeolojik bir alandır.

  • Taşköprü ve Geliye Goderne Kanyonu: Sultan II. Abdülhamit döneminde yapılmış tarihi köprü ve onunla bütünleşen, doğal güzellikleriyle ünlü Geliye Goderne (Gorderni) Vadisi ve kanyonu, ilçenin önemli doğal ve kültürel peyzajıdır.  

Pasuri İpek Böcekçiliği ve Dokumacılığı

Kulp'un kültürel ve ekonomik açıdan en önemli zenginliği, yüzyıllardır süregelen ipek böcekçiliği geleneğidir.

Koza Üretimi

• Önem: Kulp, Türkiye'de ipek böcekçiliğinin ve yaş koza üretiminin merkezlerinden biridir. Bu üretim, ilçe halkının önemli bir geçim kaynağıdır.

• Gelenek: Üretim süreci geleneksel yöntemlerle yapılır; dut ağacından ipek böceği larvalarının beslenmesine kadar her aşama yöre halkının kültürel takvimine işlenmiştir.

Dokuma Sanatı

• "Pasuri" Markası: Kulp'un eski adı olan Pasur'dan türetilen bu isim, yöreye özgü el dokuması ipek ürünlerine verilmiştir.

• El Tezgahları: Kulp, hala geleneksel el tezgahlarında ipek dokumacılığının sürdürüldüğü nadir yerlerdendir.

• Ürünler: Bu tezgahlarda ağırlıklı olarak ipek şal, fular, eşarp, kravat ve puşi (yöresel baş/boyun örtüsü) gibi yüksek kaliteli ipek aksesuarlar dokunur. Bu ürünler, hem yerel giyim kültürünün hem de ilçe ekonomisinin önemli bir parçasıdır.

2.  Kafrum Kalesi ve Derebeyi Kulpo Efsanesi

İlçenin tarihi kimliğini ve hatta adını oluşturan en önemli unsurlardan biri Kafrum Kalesi ve onunla bağlantılı efsanelerdir.

Kafrum Kalesi (Kefrum/Kafrum)

• Dönemi ve Mimarisi: Bizans döneminde inşa edilmiş olan kale, ilçe merkezine yakın, doğal bir kayalık üzerinde yer alır. Kaleyi önemli kılan özellik, Diyarbakır ve çevresindeki kaleler arasında tuğla malzemeden inşa edilen tek kale olmasıdır.

• İşlevi: Tarih boyunca bölgenin savunma ve yönetim merkezi olarak kullanılmıştır.

Kulpo Efsanesi

• İsim Kökeni: Yaygın ve popüler bir mahalli söylentiye göre, ilçe adını vaktiyle bu kalede oturan ve bölgeye egemen olan "KULPO" isimli bir derebeyinden almıştır. Bu efsane, ilçe sakinlerinin kimliğinde önemli bir yer tutar.

• Tarihsel Bağ: Bu hikaye, Kulp'un sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda geçmişte güçlü bir lokal yönetime sahip olduğu algısını pekiştirir.

3.  Kanikan Mağaraları ve Tarihin Derinliği

Kulp'un tarihinin çok eskilere dayandığını kanıtlayan ve arkeolojik zenginliğini gösteren önemli bir alandır.

Kanikan Mağaraları

• Konum ve Önem: Kulp'un İnkaya (Kanikan) köyü yakınlarında bulunur. Bu mağaralar ve çevresindeki kalıntılar, bölge yerleşim tarihinin Yontma Taş Devri'ne (Paleolitik Çağ) kadar uzandığını göstermektedir.

• Arkeolojik Değer: Mağaralar, aynı zamanda kaya mezarları ve eski dönemlere ait sığınak izleri barındırır. Bu, Kulp coğrafyasının sürekli olarak insan topluluklarına ev sahipliği yaptığını ve farklı kültürlerin burada iz bıraktığını ortaya koyar.

• Kültürel Anlamı: Bu mağaralar, Kulp'un sadece son birkaç yüz yıllık değil, binlerce yıllık bir kültürel sürekliliğe sahip olduğunun somut kanıtlarıdır.

Bu üç zenginlik—ipekçilik geleneği, derebeyi efsanesi ve tarih öncesi izler—Kulp ilçesinin benzersiz kültürel dokusunu oluşturmaktadır.